Mediatory stanu zapalnego w przewlekłej niewydolności żylnej - co warto wiedzieć?
Przewlekła niewydolność żylna to schorzenie dotykające miliony osób na całym świecie, często bagatelizowane, mimo że może prowadzić do poważnych powikłań, w tym żylaków czy zakrzepicy. Jednym z czynników przyczyniających się do jej rozwoju jest przewlekły stan zapalny, który stopniowo osłabia ściany żył. Poznaj rolę mediatorów zapalnych oraz mechanizmy wpływające na rozwój reakcji zapalnej.
Spis treści:
- Czym jest proces zapalny?
- Mediatory zapalne i ich rola w przebiegu procesu zapalnego
- Stan zapalny jako czynnik rozwoju przewlekłej niewydolności żylnej
- Przewlekła niewydolność żylna – jak ją rozpoznać?
- Sposoby leczenia przewlekłej niewydolności żylnej
Czym jest proces zapalny?
Słowo „zapalenie” pochodzi od łacińskiego „inflammare”, czyli „płonąć” i rzeczywiście – ten proces często przypomina wewnętrzny „pożar” w organizmie. Stan zapalny to naturalna reakcja obronna, która ma za zadanie chronić tkanki przed urazem lub infekcją np. o podłożu bakteryjnym. Jest jednym z podstawowych mechanizmów odpornościowych, niezbędnych do przetrwania [1].
Proces zapalny jest złożony, dynamiczny, kontrolowany i skoordynowany. Angażuje komórki układu immunologicznego, naczynia włosowate i liczne mediatory reakcji zapalnej – czyli substancje chemiczne przekazujące sygnały między komórkami. Może przebiegać w dwóch postaciach [1]:
- ostrej – krótkotrwałej, mającej na celu naprawę tkanek;
- przewlekłej, która utrzymuje się tygodniami lub miesiącami i może sama stać się przyczyną choroby.
To właśnie przewlekły stan zapalny wpływa na rozwój wielu schorzeń, m.in. dolegliwości sercowo-naczyniowych.
Jak przebiega reakcja zapalna?
Reakcja zapalna składa się z wielu etapów, w których uczestniczą białe krwinki, osocze i płyny tkankowe. Wszystko koordynują mediatory zapalne – substancje chemiczne sterujące przebiegiem zapalenia.
Pierwszym krokiem jest rozszerzenie naczyń krwionośnych i zwiększenie ich przepuszczalności. Dzięki temu komórki odpornościowe mogą dotrzeć do uszkodzonego miejsca. Następnie leukocyty przywierają do ściany naczyń i przechodzą do tkanki. Proces ten ułatwiają cząsteczki adhezyjne, takie jak selektyny i integryny [1].
Mediatory zapalne i ich rola w przebiegu procesu zapalnego
Mediatory zapalne to „przekaźniki chemiczne” sterujące procesem zapalenia – od jego aktywacji, przez utrzymanie, aż po wygaszenie reakcji i naprawę tkanek.
Działają one miejscowo lub ogólnoustrojowo, wpływając m.in. na rozszerzenie naczyń krwionośnych, zwiększenie ich przepuszczalności, napływ komórek odpornościowych do miejsca zapalenia, a także rozwój charakterystycznych objawów stanu zapalnego, takich jak ból czy wzrost temperatury ciała.
Znaczenie cytokin prozapalnych
To białka wydzielane głównie przez makrofagi, limfocyty i fibroblasty, które sterują komunikacją między komórkami układu odpornościowego. Aktywują komórki zapalne, pobudzają wątrobę do syntezy białek ostrej fazy i wpływają na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, wywołując objawy ogólnoustrojowe, takie jak gorączka, osłabienie czy utrata apetytu. Cytokiny mogą też modulować przebieg zapalenia – nasilając je (cytokiny prozapalne) lub hamując (cytokiny przeciwzapalne) [1].
Niektóre z nich muszą zostać aktywowane, a inne działają od razu, wspierając pracę komórek odpornościowych poprzez zwiększenie ich liczby i poprawę sprawności.
Stan zapalny jako czynnik rozwoju przewlekłej niewydolności żylnej
Przewlekła choroba żylna to częsty problem zdrowotny, który dotyczy milionów ludzi na całym świecie, zwłaszcza w krajach rozwiniętych. Choć wiadomo, że na jej rozwój wpływają zarówno geny, jak i styl życia, dokładna przyczyna wciąż nie została poznana. Jednym z czynników wpływających na rozwój tej choroby może być też przewlekły stan zapalny w obrębie żył. Do jego rozwoju dochodzi wówczas, gdy krew w żyłach nie przepływa prawidłowo – na przykład z powodu uszkodzenia zastawek lub długotrwałego podwyższonego ciśnienia w naczyniach. W takich warunkach komórki wyściełające wnętrze żył (czyli śródbłonek) reagują na nieprawidłowe obciążenie, „aktywując się” i uruchamiając proces zapalny [3].
W wyniku tej reakcji do ściany naczynia napływają komórki odpornościowe, które wydzielają substancje nasilające stan zapalny. Z czasem prowadzi to do uszkodzenia ściany żyły, jej osłabienia i poszerzenia, a w konsekwencji do rozwoju żylaków i innych objawów przewlekłej choroby żylnej. Taki przewlekły stan zapalny może też zwiększać ryzyko zakrzepicy żył głębokich [3].
Przewlekła niewydolność żylna – jak ją rozpoznać?
Rozpoznanie przewlekłej niewydolności żylnej polega na ocenie objawów oraz zmian obserwowanych w badaniu fizykalnym, a także na wynikach badań obrazowych układu żylnego kończyn dolnych.
Do typowych objawów podmiotowych należą uczucie „ciężkości” i pełności nóg, nasilające się po długim staniu lub siedzeniu, bolesne kurcze łydek, świąd skóry oraz ból podudzi. W bardziej zaawansowanych przypadkach mogą pojawić się owrzodzenia żylne. W badaniu przedmiotowym zwraca się uwagę na obecność teleangiektazji, żylaków, obrzęków, przebarwień skóry, stwardnienia tkanki podskórnej oraz wyprysku goleni [4].
Sposoby leczenia przewlekłej niewydolności żylnej
Leczenie przewlekłej niewydolności żylnej (PNŻ) jest wieloetapowe i dostosowane indywidualnie do pacjenta, zależnie od stopnia zaawansowania choroby i jej przyczyn.
W pierwszej kolejności stosuje się leczenie zachowawcze, które ma na celu spowolnienie postępu choroby i złagodzenie objawów. Składa się ono ze zmian stylu życia, które obejmują kontrolę masy ciała, regularną aktywność fizyczną, wprowadzenie zdrowych nawyków żywieniowych oraz unikanie zaparć, które mogą nasilać dolegliwości żylne.
Ważnym elementem terapii są także leki – przede wszystkim preparaty roślinne, zawierające flawonoidy, a w wybranych przypadkach również leki syntetyczne, które wspomagają prawidłowy przepływ krwi w żyłach. Zalecane jest także stosowanie leczenia uciskowego. Gdy leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych rezultatów, wdrażane jest leczenie inwazyjne. Obejmuje ono różne metody zabiegowe, mające na celu usunięcie lub zamknięcie niewydolnych żył [4].
Najczęściej zadawane pytania:
1. Jakie są objawy stanu zapalnego?
Ogólnie rzecz ujmując, objawy stanu zapalnego obejmują zaczerwienienie obrzęku, ucieplenia i bólu w miejscu zapalenia. [1].
2. Czy leki roślinne na żylaki mają właściwości przeciwzapalne?
W postępowaniu farmakologicznym w przypadku PNŻ i żylaków stosuje się m.in. flawonoidy roślinne, takie jak diosmina, wykazują zdolność do hamowania aktywności leukocytów i enzymów odpowiedzialnych za stan zapalny [4]. Preparaty te poprawiają napięcie żył, wspierają mikrokrążenie i ograniczają przepuszczalność naczyń. Dzięki temu pomagają zmniejszyć obrzęk i ryzyko powstawania owrzodzeń [5].
Bibliografia:
- Abdulkhaleq LA, Assi MA, Abdullah R, Zamri-Saad M, Taufiq-Yap YH, Hezmee MNM. The crucial roles of inflammatory mediators in inflammation: A review. Vet World. 2018 May;11(5):627-635. doi: 10.14202/vetworld.2018.627-635. Epub 2018 May 15. PMID: 29915501; PMCID: PMC5993766.
- Czerwiec K., et al. Charakterystyka mediatorów zapalenia–rola cytokin prozapalnych. Ann Acad Medicae Gedanensis, 2016, 46.1: 53-8.
- Ricardo Castro-Ferreira, Rita Cardoso, Adelino Leite-Moreira, Armando Mansilha, The Role of Endothelial Dysfunction and Inflammation in Chronic Venous Disease, Annals of Vascular Surgery, Volume 46, 2018, Pages 380-393, ISSN 0890-5096, https://doi.org/10.1016/j.avsg.2017.06.131.
- Frołow M., Przewlekła niewydolność żylna, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/zakrzepica/zylaki/66180,przewlekla-niewydolnosc-zylna [Dostęp online: 25.10.2025]
- Szymański, M., Wrzesińska, A., Młynarek, D., & Szymański, A. Diosmina i hesperydyna–obecny stan wiedzy, Postępy Fitoterapii, 2021; 22(3): 196-207 DOI: https://doi.org/10.25121/PF.2021.22.3.196
